Uçuş Kontrol Yüzeyleri

Model uçaklar ve gerçek uçaklar tamamen aynı aerodinamik prensipler ile uçarlar ve pilotun uçağı kontrol etmekte kullandığı uçuş kontrol yüzeyleri de birebir aynıdır. Aradaki tek fark model uçaklarda herşeyin gerçek uçaklara kıyasla daha küçük ölçekli olmasıdır.

Uçakların Hareket Eksenleri

Uçaklar, uçağın ağırlık merkezinde kesişen ve birbirine dik üç ayrı eksende dönüş yapabilir. Pilotun uçağı uçurabilmesi için bu üç hareket eksenindeki dönüşleri kontrol edebiliyor olması gerekir. Bu hareket eksenlerini kısaca açalım;

Uçakların Hareket Eksenleri1. Lateral Eksen

Bir uçağın lateral ekseni bir kanat ucundan diğer kanat ucuna kadar uzanır. Bu eksendeki dönüş hareketine "Pitch" adı verilir. Bir uçakta lateral eksendeki dönüşü kontrol eden temel kontrol yüzeyleri Aileron (kanatçık) olarak adlandırılır.

2. Boylamsal Eksen

Bir uçağın boylamsal ekseni, uçağın burnundan kuyruğuna kadar uzanır. Bu eksendeki dönüş hareketine "Roll" adı verilir. Bir uçakta boylamsal eksende dönüşü kontrol eden temel kontrol yüzeyleri Elevator (yükseliş dümeni) olarak adlandırılır.

3. Dikey Eksen

Bir uçağın dikey ekseni, uçağın üstünden altına kadar uzanır. Bu eksendeki dönüş hareketine "Yaw" adı verilir. Bir uçakta dikey eksende dönüşü kontrol eden temel kontrol yüzeyi Rudder (kuyruk dümeni) olarak adlandırılır.

Uçaklardaki Birincil Kontrol Yüzeyleri

Yukarıda bahsettiğimiz hareket eksenlerindeki dönüşü kontrol eden temel kontrol yüzeyleridir. Bu kontrol yüzeyleri, hareket halinde olması gerektikleri için model uçağımıza minik menteşeler veya menteşe görevi görecek esnek elemanlar ile tutturulur. Kontrol yüzeylerini uçağa sabitleyen bu menteşe veya esnek elemanlar İngilizce'de "hinge" olarak isimlendirilir. Birincil kontrol yüzeyleri şunlardır;

Birincil Kontrol Yüzeyleri1. Aileron (Kanatçık)

Aileron'lar kanatların firar kenarına ve genelde kanat uçlarına yakın olan bölüme yerleştirilir. Her iki kanattaki aileron'lar birbirinine zıt yönlerde hareket eder. Uçağımızı sağa yatırmak için kumandadan sağa yatış komutu gönderdiğimizde, sağ kanattaki aileron kanadın üstüne doğru yukarı kalkarken, sol kanattaki aileron aşağı iner. Sola yatış için komut verdiğimizde ise tam tersi olarak sol kanattaki aileron yukarı kalkarken, sağ kanattaki aşağı iner.

2. Elevator (Yükseliş Dümeni)

Uçağın kuyruğunda yer alan yatay kanatlara "yatay stabilizatör" adı verilir ve elevator'lar yatay stabilizatörlerin firar kenarına hinge'ler vasıtası ile tutturulur. Uçağımıza irtifa kazandırmak için kumandadan yükseliş komutu gönderdiğimizde elevator'lar yukarı doğru kalkar, alçalış komutunda ise tam ters yöne hareket ederek aşağı doğru iner.

3. Rudder (Kuyruk Dümeni)

Uçağın kuyruğunda yer alan dikey kanata "dikey stabilizatör" adı verilir ve rudder dikey stabilizatörün firar kenarına hinge'ler vasıtası ile tutturulur. Uçağımızın burnunu sağa çevirmek istediğimize kumandadan gönderdiğimiz komut ile rudder sağ tarafa, sola çevirmek istediğimizde sol tarafa doğru açılır.

Uçaklardaki İkincil Kontrol Yüzeyleri

İkincil kontrol yüzeyleri uçağın kontrolüne yardımcı olan ek kontrol yüzeyleridir ancak her uçakta bulunmaz. Bunlara da kısaca değinelim;

1. Flap

Flap'lar kanatların firar kenarına ve genellikle uçağın gövdesine yakın bölümlerine yerleştirilir. Flap'ların görevi, özellikle iniş ve kalkışlarda uçağa fazladan kaldırma kuvveti sağlayarak stall hızını düşürmektir. Uçağımızdaki flapları açmak için kumandadan komut gönderdiğimizde flaplar aşağı doğru açılır, kapattığımızda ise kanat ile düz bir profil oluşturacak şekilde normal pozisyonuna geri döner.

Flap'ları olmayan fakat kanatlardaki her bir aileron ayrı ayrı servolar ile kontrol edilen model uçaklarda, aileron'lar da flap görevi görecek şekilde kullanılabilir. Bu şekilde kullanılan aileron'lara "Flaperon" ismi verilir.

2. Slat

Slat'lara model uçaklarda nadiren rastlanır ve slat'ları bulunan model uçaklarda bu kontrol yüzeyleri genellikle açılır-kapanır düzende değil, sabittir. Kanatların hücum kenarında yer alan slat'lar uçağa kaldırma kuvveti takviyesi sağlar, ancak yüksek hızlarda yarattıkları sürükleme kuvveti nedeniyle performans kaybına neden olur. Gerçek uçaklarda açılır kapanır türde slat'lar kullanılarak bu durumun önüne geçilebilmektedir.

3. Spoiler (Hava Freni)

Spoiler'lar da model uçaklarda nadiren görülen türde ikincil kontrol yüzeyleridir. Spoiler'lar kanatların üst tarafında açılarak sürükleme kuvveti yaratır. Eğer pilot uçağına fazla hız kazandırmadan ancak çabukça alçalmak istiyor ise, spoiler'ları açarak alçalışa geçebilir. Spoiler'lar sayesinde oluşan sürükleme kuvveti, çabukça irtifa kaybeden uçağın fazla hız kazanmasını engelleyecektir. Gerçek uçaklarda kullanılan spoiler'lar, uçağın piste teker koyması ile tam açılarak hem uçağın yavaşlarken hava direncinden de faydalanmasını, hem de uçağı aşağıya doğru bastırarak tekerleklerdeki frenlerin daha etkili görev yapmasını sağlayabilmektedir.
 
Buradasınız: Ana Sayfa MAKALELER Genel Bilgiler Uçuş Kontrol Yüzeyleri